Julie Mehretu i obrazy, w których historia nakłada się warstwami

19 listopada 2026

Abstrakcyjne dzieło Julie Mehretu z płynnymi, nakładającymi się kształtami w kolorach czerwonym, zielonym, niebieskim i różowym, tworzące dynamiczną kompozycję.

Dzieło Julie Mehretu: dynamiczna kompozycja z liniami, kształtami i mapami, tworząca złożony, wielowarstwowy świat.

Stajesz przed płótnem Julie Mehretu i widzisz gęstwinę linii, znaków oraz plam, ale nie możesz wskazać jednego przedstawionego miejsca. Jej obrazy często wyrastają z map, architektury i politycznej historii, choć źródła tych motywów zostają przetworzone tak mocno, że nie da się ich odczytać jak zwykłego pejzażu.

W skrócie o malarstwie Julie Mehretu

  • Punktem wyjścia bywają mapy, plany budynków, zdjęcia i cyfrowe obrazy.
  • Warstwy i wymazywanie sprawiają, że płótno przypomina zapis nakładających się historii.
  • Abstrakcja nie usuwa polityki, lecz pozwala mówić o niej bez dosłownego przedstawiania wydarzeń.
  • „Mogamma” i „Mural” pokazują, jak różne mogą być skale i źródła jej prac.

Abstrakcja Mehretu zaczyna się od konkretnego świata

Na pierwszy rzut oka obrazy mogą przypominać mapy miasta oglądane z dużej wysokości albo zapis gwałtownego ruchu. To skojarzenie nie jest przypadkowe: Mehretu korzysta z planów architektonicznych, zdjęć, map i narzędzi cyfrowych, ale przekształca je, zanim trafią na płótno. Rozpoznawalny punkt wyjścia szybko traci swoją jednoznaczność.

Dobrym przykładem jest Empirical Construction, Istanbul. Praca odwołuje się do Stambułu, lecz nie przedstawia miasta jak panoramy z pocztówki. Zarysy i fragmenty obrazów tworzą wir, w którym nakładają się różne czasy oraz sposoby organizowania przestrzeni. Museum of Modern Art opisuje, jak artystka wykorzystała między innymi zdjęcia panoramiczne Starego Miasta oraz plany jego modernizacji.

Uważam, że właśnie ta odległość między źródłem a gotowym obrazem czyni jej malarstwo tak interesującym. Widz może dostrzec ślady miasta, ale nie dostaje gotowej mapy, która wyjaśniłaby całość.

Warstwy pokazują, że historia nie układa się w prostą linię

Przyjrzyj się powierzchni z bliska: linie przecinają się, znikają pod kolejnymi znakami, a część kompozycji wygląda, jakby została starta lub zasłonięta. Mehretu buduje obraz przez dodawanie, odejmowanie i ponowne nakładanie elementów. W rezultacie ślad wcześniejszej decyzji może pozostać widoczny, nawet gdy przestaje być czytelny.

Tak działa palimpsest, czyli zapis, w którym nowe warstwy nie wymazują całkowicie poprzednich. Mogamma, A Painting in Four Parts odnosi się do kompleksu budynków rządowych w Kairze, a jego tytuł przywołuje miejsce związane z władzą i miejską przestrzenią. Praca łączy abstrakcyjne znaki z architektonicznym punktem wyjścia; nie rekonstruuje konkretnej sceny politycznej. Whitney Museum of American Art ujmuje tę praktykę jako badanie relacji między abstrakcją, architekturą, krajobrazem i doświadczeniem społecznym.

Wymazywanie nie oznacza tu czystego początku. To raczej obraz pamięci, w której wcześniejsze wydarzenia nadal wpływają na teraźniejszość, choć nie zawsze da się je odtworzyć w pełnym kształcie.

„Mural” i „Mogamma” prowadzą do innych opowieści o władzy

Duży format może onieśmielać, ale u Mehretu skala pozwala wejść w obraz całym polem widzenia. W Mural splątane znaki i linie budują rozległą, niemal miejską przestrzeń. Praca była pokazywana w kontekście kolekcji i siedziby Goldman Sachs, co otwiera pytanie o to, jak malarstwo opowiada o przepływach kapitału i globalnych sieciach.

Mogamma kieruje uwagę ku architekturze administracyjnej i przemianom politycznym, natomiast Mural przywołuje rozleglejsze układy ekonomiczne i komunikacyjne. Obie prace mówią o strukturach władzy, ale przez odmienne skale i punkty odniesienia. W tym zestawieniu widać, że jej abstrakcja nie jest neutralną dekoracją; szczegóły obrazu mogą nie wskazywać jednej odpowiedzi, lecz źródła i tytuły naprowadzają na konkretne napięcia.

Prawdę mówiąc, odczytanie politycznego sensu nie wymaga rozszyfrowania każdej kreski. Wystarczy połączyć tytuł, skalę i widoczne ślady architektury, a potem zostawić miejsce na to, czego obraz nie dopowiada.

Od planu do śladu prowadzi praca warstwa po warstwie

W przypadku Mehretu proces przypomina budowanie i rozbieranie konstrukcji jednocześnie. Artystka może przenieść na płótno fragment planu albo zdjęcia, zmienić jego skalę, zatkać czytelność linią, a później dodać kolejne warstwy. Źródło staje się materiałem kompozycji, a nie ilustracją do podpisu.

To podejście wyjaśnia też, dlaczego opisywanie jej obrazów wyłącznie jako „map” bywa mylące. Mapowy wygląd jest wskazówką, lecz prace nie mają zazwyczaj prowadzić widza do konkretnego adresu. Studio Museum in Harlem podkreśla rolę architektury i metod mapowania w rozwoju jej twórczości, a także długotrwały proces dokładania, usuwania i przekształcania obrazów.

Jeśli oglądasz reprodukcję, zacznij od większych układów: kierunku ruchu, zagęszczeń i pustych pól. Dopiero potem przejdź do pojedynczych znaków. W ten sposób łatwiej zobaczyć napięcie między porządkiem planu a chaosem doświadczenia, zamiast próbować odczytać płótno jak rebus z jednym rozwiązaniem.

Najpierw szukaj ruchu, dopiero potem znaczenia

Przy pierwszym spotkaniu z obrazem Mehretu nie musisz od razu rozstrzygać, co przedstawia. Zwróć uwagę, gdzie wzrok przyspiesza, gdzie zatrzymuje go plama koloru i które linie zdają się prowadzić w głąb kompozycji. Ruch jest często pierwszą wskazówką, a polityczny sens wyłania się z niego stopniowo.

Jej płótna łączą osobiste doświadczenie migracji z szerszymi historiami miast, kapitału i zmian społecznych, nie zamykając ich w jednej narracji. Dlatego abstrakcja może tu pomieścić sprzeczne odczytania. Zamiast szukać jednego klucza, lepiej potraktować obraz jak przestrzeń, w której różne ślady historii wciąż na siebie nachodzą.

FAQ - Najczęstsze pytania

Zacznij od większych układów: kierunku ruchu, zagęszczeń i pustych pól, a dopiero później przyjrzyj się pojedynczym znakom. Mapowy wygląd może wskazywać na źródła pracy, ale obraz zwykle nie prowadzi do jednego konkretnego adresu ani nie ma jednego rozwiązania.
Mehretu dodaje, usuwa i nakłada na siebie elementy, dlatego wcześniejsze ślady mogą pozostać widoczne, choć nie są już w pełni czytelne. Ten palimpsest przypomina, że przeszłość nadal wpływa na teraźniejszość, nawet jeśli nie da się odtworzyć jej w całości.
Mogamma, A Painting in Four Parts nawiązuje do kompleksu budynków rządowych w Kairze i kieruje uwagę ku architekturze administracyjnej oraz przemianom politycznym. Mural buduje rozległą, niemal miejską przestrzeń, która przywołuje szersze układy ekonomiczne i komunikacyjne. Obie prace podejmują temat władzy, ale z innych punktów odniesienia i w innej skali.
Artystka korzysta z planów architektonicznych, map, zdjęć i obrazów cyfrowych, lecz przekształca je przed przeniesieniem na płótno. Źródła stają się materiałem kompozycji, a nie ilustracją konkretnego miejsca. Dlatego można dostrzec ślady miasta, ale nie odczytać obrazu jak zwykłego planu.
Oceń artykuł

Średnia: 5.0 / 5 · 4 oceny

Tagi

abstrakcja julie mehretu palimpsest mapowanie
Komentarze (0)
Dodaj komentarz