W opowieści o wojnie trojańskiej Achilles ginie od strzały Parysa, choć w wielu wersjach łucznik nie działa sam. Apollo pomaga mu dosięgnąć herosa, a szczegóły ataku zależą od źródła: słynna pięta nie pojawia się w każdej opowieści.
Strzałę wypuścił Parys, lecz w opowieści działał też Apollo
- Parys jest najczęściej wskazywany jako łucznik, który śmiertelnie rani Achillesa.
- Apollo w części przekazów kieruje strzałę albo sam uczestniczy w zabiciu herosa.
- Pięta to szczegół znany z późniejszej tradycji, a nie stały element wszystkich wersji mitu.
- „Iliada” nie opisuje śmierci Achillesa; umierający Hektor jedynie ją przepowiada.
Parys strzela, ale Apollo nie jest tylko świadkiem
Najkrótsza odpowiedź brzmi: Achillesa zabił Parys, trafiając go strzałą. W wielu wersjach za tym ciosem stoi jednak Apollo, który sprzyja Trojanom i pomaga łucznikowi osiągnąć cel.
To rozróżnienie porządkuje często spotykane odpowiedzi. Parys jest sprawcą strzału, natomiast Apollo bywa przedstawiany jako boski pomocnik, a niekiedy jako siła bezpośrednio prowadząca pocisk. Uważam, że właśnie ten podział najlepiej oddaje sens mitu: śmiertelny czyn człowieka splata się z wolą boga.
„Iliada” zapowiada śmierć Achillesa, lecz jej nie pokazuje
Tu łatwo pomylić przepowiednię z opisaną sceną. W księdze 22 Iliady konający Hektor mówi Achillesowi, że jego kres nadejdzie przy Skajskiej Bramie z ręki Parysa i Apollina. Sam poemat kończy się jednak pogrzebem Hektora, a nie śmiercią Achillesa.
Właśnie dlatego nie można powiedzieć, że Homer w Iliadzie opisuje strzał w piętę. Wskazuje przyszłych sprawców, ale nie przedstawia wykonania przepowiedni. Ten szczegół potwierdza tekst 22. księgi „Iliady” w serwisie Perseus.
Pięta Achillesa należy do późniejszej warstwy mitu
Znana dziś scena, w której Achilles pada po trafieniu w piętę, nie jest uniwersalnym elementem greckiej opowieści. W Metamorfozach Owidiusza Apollo kieruje strzałę Parysa ku pięcie bohatera, ale inne przekazy wiążą śmierć Achillesa z innym miejscem zranienia albo przedstawiają ją bez tej słynnej słabości.
Badanie opublikowane w „Classical Antiquity” zwraca uwagę, że motyw niedoskonałej niewrażliwości Achillesa i jego podatnego miejsca wiąże się z późniejszymi wersjami mitu. Zatem opowieść o matce zanurzającej syna w Styksie i pozostawiającej suchą piętę nie powinna być automatycznie traktowana jako pierwotny, wspólny wszystkim Grekom wariant. Ten rozwój motywu omawia artykuł „Achilles’ Heel: The Death of Achilles in Ancient Myth”.
Różne źródła zmieniają rolę Parysa i Apollina
Mit nie zachował się jako jedna zamknięta opowieść. W polskim materiale edukacyjnym Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej pojawia się popularna wersja ze strzałą Parysa trafiającą w piętę, podczas gdy Homer w Iliadzie ogranicza się do przepowiedni o Parysie i Apollinie.
Jeszcze wyraźniej widać swobodę późniejszych poetów u Owidiusza: w księdze 12 Metamorfoz Apollo kieruje strzałę ku pięcie Achillesa. To dobry przykład, jak opowieść dopowiadała szczegóły, których wcześniejszy poemat nie rozstrzygał. W zależności od źródła Apollo może więc być sprzymierzeńcem Parysa, przewodnikiem pocisku albo aktywnym uczestnikiem śmierci.
Najbezpieczniej oddzielić sprawcę strzału od boskiej pomocy
Jeśli pytanie dotyczy tego, kto wypuścił strzałę, odpowiedzią jest Parys. Jeśli chodzi o to, kto doprowadził do śmierci herosa, w wielu wersjach trzeba wymienić również Apollina. A gdy pojawia się pięta, mowa o rozpoznawalnym, lecz nie jedynym wariancie mitu.
Takie rozróżnienie pozwala uniknąć skrótu, który zaciera różnice między przekazami. Achilles ginie od strzały Parysa, lecz w opowieściach o jego losie za ludzkim łucznikiem często stoi bóg.