Przy wspólnym zdjęciu Marii Konopnickiej i Marii Dulębianki łatwo zadać pytanie, czy były parą. Dulębianka była najbliższą towarzyszką życia poetki, choć zachowane źródła nie rozstrzygają, czy łączyła je również relacja romantyczna.
Dulębianka była blisko Konopnickiej, ale charakter ich więzi pozostaje niepewny
- Maria Dulębianka była malarką, działaczką społeczną i wieloletnią towarzyszką poetki.
- Obie kobiety podróżowały i mieszkały razem, a Dulębianka opiekowała się Konopnicką w chorobie.
- Nie ma pewnego dokumentu, który potwierdzałby, że ich relacja miała charakter erotyczny.
- Własne zapiski Dulębianki pomagają odtworzyć wspólne życie, lecz nie dają jednoznacznej odpowiedzi o uczuciach.
Maria Dulębianka była partnerką życiową, choć etykieta „partnerki” wymaga ostrożności
W biografiach Konopnickiej Dulębianka bywa pomijana albo sprowadzana do roli przyjaciółki. Tymczasem przez wiele lat dzieliły codzienność: podróżowały, mieszkały razem i wspierały się, także wtedy, gdy poetka podupadła na zdrowiu.
Konopnicka nazywała ją „Piotrkiem”, a w jednym z listów opisała jej czujną opiekę podczas wspólnej podróży. Prawdę mówiąc, takie szczegóły mówią sporo o bliskości, ale same nie dowodzą erotycznego charakteru związku. Właśnie tu zaczyna się różnica między tym, co wiadomo o ich życiu, a tym, co można o nim interpretować.
Uważam, że określenie „partnerka życiowa” dobrze oddaje ich wspólnotę, jeśli nie traktuje się go jako dowodu na konkretną tożsamość seksualną. Podobne ostrożne rozróżnienie pojawia się w rozmowie z biografką Dulębianki opublikowanej przez portal Wrocław.pl.
Notatnik Dulębianki przesuwa początek ich znajomości na 1889 rok
Daty w biografii nie są drobiazgiem: podpowiadają, jak szybko znajomość zmieniła się we wspólne życie. W artykule naukowym „Notatnik Marii Dulębianki” badaczka analizuje zapiski malarki, sporządzone najpewniej po śmierci Konopnickiej. Z notatnika wynika, że kobiety poznały się w 1889 roku, a wspólne podróże rozpoczęły już rok później.
To istotne, bo część wcześniejszych opowieści zakładała, że znały się od dłuższego czasu, zanim zaczęły podróżować razem. Notatnik nie jest jednak przejrzystym dziennikiem prowadzonym dzień po dniu: to wspomnienia spisane po latach, a ich układ nie trzyma się ścisłej chronologii. Pomaga skorygować datowanie, ale nie odsłania każdego szczegółu ich relacji.
Bliskość jest udokumentowana lepiej niż romantyczny charakter związku
Wokół Konopnickiej i Dulębianki powracają dwie skrajne odpowiedzi: „były tylko przyjaciółkami” oraz „na pewno były kochankami”. Żadna nie oddaje dobrze stanu źródeł. Artykuł Culture.pl o relacji obu Marii przypomina, że korespondencja dokumentuje obecność Dulębianki w życiu poetki, lecz nie definiuje wprost ich związku.
Także opis spotkania Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie stawia obok siebie różne interpretacje: od bliskiej przyjaźni po związek romantyczny. To uczciwsze niż zamiana hipotezy w pewnik. Można nazwać Dulębiankę partnerką życiową Konopnickiej, ale nie da się bez zastrzeżeń przesądzić, jak obie rozumiały tę więź.
Trzeba też pamiętać, że współczesne kategorie tożsamości nie musiały odpowiadać pojęciom, którymi posługiwały się kobiety żyjące w XIX wieku. Stwierdzenie, że Konopnicka była lesbijką, wykracza więc poza to, co potwierdza sam materiał biograficzny. Niepewność nie unieważnia bliskości, lecz wyznacza granicę między faktem a domysłem.
Dulębianka miała własną karierę, nie była jedynie towarzyszką poetki
Gdy rozmowa skupia się wyłącznie na uczuciach, łatwo znika sama Maria Dulębianka: malarka, portrecistka i emancypantka. Na łamach feministycznego czasopisma „Ster” domagała się równego dostępu kobiet do edukacji artystycznej i możliwości studiowania w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. Jej działalność miała własny cel publiczny, niezależny od tego, jak definiuje się jej związek z Konopnicką.
Wspólna codzienność nie oznaczała, że jedna kobieta była wyłącznie dodatkiem do biografii drugiej. Dulębianka pracowała artystycznie, zabierała głos w sprawach społecznych i angażowała się w walkę o prawa kobiet. To ważne przesunięcie perspektywy: nie tylko pytanie, kim była dla poetki, lecz także co sama próbowała zmienić w życiu kobiet.
Najuczciwiej mówić o wspólnym życiu i niepewności źródeł
Jeśli potrzebujesz krótkiej odpowiedzi, Maria Dulębianka była najbliższą towarzyszką życia Marii Konopnickiej i bywa określana jako jej partnerka. Wspólne mieszkanie, podróże i opieka są częścią biograficznego obrazu; romantyczny lub erotyczny wymiar relacji pozostaje kwestią interpretacji.
Ta ostrożność nie musi odbierać historii znaczenia. Przeciwnie, pozwala zobaczyć zarówno silną więź dwóch kobiet, jak i granice tego, co można o niej powiedzieć bez dopisywania im pewności, której dokumenty nie dają.